Volksuniversiteit Den Haag

Bestellijst

Geen bestellingen
Cursuscode: 21-2145

Lezingenserie Nederlandse geschiedenis - Nederland in het interbellum 1918-1940

Lezingenserie Nederlandse geschiedenis - Nederland in het interbellum 1918-1940
Cursuscode: 21-2145

“Wat komt u hier doen? Wie bént u eigenlijk?” aldus de kille, met metalen stem gesproken woorden van Generaal Foch, de opperbevelhebber van de intergeallieerde strijdmacht jegens de leider van de Duitse onderhandelingsdelegatie in de morgenlijke uren van de elfde november 1918. Foch richtte die woorden tot de dikke, zwetende, leider van die delegatie, Matthias Erzberger, een katholiek, die algemeen veracht werd door de leden van de Duitse Generale Staf wegens zijn politieke opportunisme en zijn blinde ambitie. Erzberger wist niet wat hij hoorde. Uren was zijn delegatiekolonne stapvoets per auto geleid door het troosteloze maanlandschap naar Compiègne. De streek was door eerdere veldslagen volledig verwoest en lijken lagen nog kris-kras over de bekraterde velden. Berlijn had hem bericht dat de Franse generalissimo bereid was hem te ontvangen voor wapenstilstandsbesprekingen. En nu deze barse ontvangst. De generaal Foch bleef oorverdovend zwijgen, de kleine Duitse dikkerd stuurs aanstarend. 

Wat Erzberger niet wist, niet kon weten, was dat Foch in totale onzekerheid verkeerde over de samenstelling van de Duitse delegatie en twijfelde over de bevoegdheid ervan om bindend te tekenen. Foch had een afschrift gekregen van een telegram van de Duitse Rijksregering. Daarin werd bericht dat de afvaardiging onderweg was. De ondertekening luidde: “Reichskanzler SCHLUSS”. Foch verwachtte dus op het hoogste regeringsniveau afspraken te maken met een nieuwe Duitse Kanselier, luisterend naar de naam “Schluss”. Daar had Foch nog nooit van gehoord. Maar in Duitsland was een revolutie gaande. De ene kanselier volgde daar kennelijk de andere struikelend op. De laatste naam van een Duitse kanselier was die van een Prinz Max van Baden, dat wist Foch zeker, die kende hij nog van onderhandelingen met het Duitse Rode Kruis. 

Maar dat Duitse kereltje, dat met moeite zijn astrakan-kraag neersloeg, biechtte slissend op dat hij “Matthias Erzberger” heette en gemachtigd was door ene Ebert om zijn paraaf te zetten. Het duurde lang voordat Erzberger Foch ervan overtuigd had dat met “SCHLUSS” bedoeld werd: STOP. Einde bericht. Daarom kon de wapenstilstand niet precies om elf uur in de ochtend intreden. Al was dat afgesproken. Het werd, naar verluidt, elf minuten over elf. Van de elfde maand. De gekken-datum, waarop de provincies in de Nederlanden en het Rijnland hun caravaleske “Raad van Elf”plegen te kiezen. Erzberger legde wel zijn beduimelde en verfrommelde geloofsbrieven over, maar Foch kende geen Duits en Erzberger geen Frans. De Duitse militaire attaché, Generaal Von Wintersberger, kende beide talen vloeiend, maar had van de Generale Staf het congé gekregen de kaken stijf op elkaar te houden. Erzberger moest de zondebok worden. En dat werd hij. Het eerste misverstand met dramatische gevolgen. Karakteristiek voor een cascade van misverstanden, tekenend voor de wapenstilstand zelf en het monster dat zij baarde: het Vredesverdrag van Versailles, dat heel Europa desoriënteerde en de opmaat werd voor de Tweede Wereldoorlog. 

lezingenserie NL geschiedenis

Bijeenkomst van de Volkenbond in 1920

 

Nederlands positie 

Wat was de specifieke positie van Nederland in dat drama? Mocht het bij de onderhandelingen aanzitten en mee onderhandelen? En zo niet, had het dan toch invloed? En hoe dan en waarom? Speelde de reputatie van Den Haag als stad van vrede en recht daarbij nog een rol? Die renommee had de stad al, nadat de Eerste Vredesconferentie van 1899 daar was afgewikkeld. Waarom kwam de Volkenbond in die stad niet te zetelen? Was dat niet voor de hand liggend, nu Den Haag al de aanzet had gegeven tot een codificatie van het humanitair recht in oorlogssituaties? Waarom kon Nederland die lijn niet doorzetten? En in hoeverre werkt die breuk dóór in het huidige volkerenrecht, waarbij Den Haag wel de rechtspraak faciliteert, terwijl Nederland daarbij zo min mogelijk partij beoogt te zijn? 

Op deze vragen gaat deze semestercursus in, in vier colleges van twee uur. Steeds wordt, indien mogelijk, aangehaakt bij de actualiteit. Het is dus een historiografische en politieke cursus. De colleges zijn steeds, zelfstandige, afgeronde voordrachten. Men kan er dus gemakkelijk een overslaan of zelfs twee of drie colleges uitpikken, die de topica bevatten waarover men altijd iets méér heeft willen weten. Kort tevoren wordt een paper uitgereikt met de collegesamenvatting. De hiernavolgende inhoudsopgave geeft de narrativiteitslijn, de verhaalsstructuur, van de voordrachten weer. De samenvatting wordt ook als geïllustreerde syllabus door de Volksuniversiteit ter beschikking gesteld. De voordrachten worden steeds begeleid door een powerpointpresentatie. Die beoogt het betoog illustratief te ondersteunen via beeldmateriaal. Na afloop wordt aan de deelnemers een certificaat uitgereikt. 

* Als u lid bent van de Openbare Bibliotheek Den Haag, ontvangt u € 12,00 korting en betaalt u € 52,00 voor deze lezingenserie. Vermeld uw lidmaatschapsnummer bij de opmerkingen op het inschrijfformulier.

Verdere info en antecedenten van docent en cursus op www.gerardstrijards.nl
Daar is ook de ondersteunende syllabi, powerpointpresentaties, digitale informatiedrager-referenties en beelddragers te vinden.

Donderdag 17 februari 2022
4 lezingen van 2 uur aanvangstijd 14:00 (klik hier voor de lijst met data en tijden per bijeenkomst)
Prijs: € 64,00
Dhr. prof mr dr G.A.M. (Gerard) Strijards
14:00 - 16:00
Locatie: Centrale Bibliotheek (klik hier voor de adresgegevens)
Inschrijving geopend >
prof mr dr G.A.M. (Gerard) Strijards
prof mr dr G.A.M. (Gerard) Strijards
Gerard Strijards nam deel aan de conferenties van de Verenigde Naties over de codificaties van het humanitaire recht, het oorlogsstrafrecht, de onderhandelingen over de oprichting van internationale straftribunalen in Den Haag en doceert internationaal institutioneel recht, internationaal strafrecht en volkerenstrafrecht. Tevens heeft hij ruime rechterlijke ervaring op deze terreinen. Verdere info en antecedenten van docent en cursus op gerardstrijards.nl